الف . ربايى كه در عرف ربا نبوده اما از نظر شرع رباست . اين مورد هنگامى است كه دو كالاى داراى وزن متفاوت اما ارزش برابر با يك‌ديگر مبادله شوند ؛ به عنوان مثال چنان‌چه مقدار زيادترى جو در قبال يك تن گندم با هم معامله شوند ، عرف عقلا ، چنين معامله‌اى را زيادى و ربا محسوب نمىكند ، چرا كه عرفاً ارزش گندم بسيار بيش‌تر از جو است ؛ بنابراين فروشنده چنين كالايى در واقع چيز اضافه‌اى دريافت نكرده است ، اما از نگاه شرع مواردى از اين قبيل اضافه محسوب و از نظر اسلام ربا شمرده مىشوند ؛ دليل آن اين است كه در فقه ، گندم و جو ، يك جنس به حساب مىآيند . شگفت‌تر اين‌كه مواد اصلى و توليدات جانبى آن‌ها نيز جنس واحدى به شمار آمده‌اند ؛ به عنوان مثال : شير ، به عنوان ماده‌ى اصلى ، باكره كه از شير استحصال مىشود هم جنس تلقى مىشوند . به همين علت ، از نگاه شرع ، چنان چه دو كيلوگرم شير با يك كيلوگرم كره مبادله شوند معامله‌ى مزبور ، معامله‌اى ربوى محسوب مىشود ؛ با اين‌كه ارزش يك كيلو كره بسيار بيش‌تر از همين مقدار شير است ؛ اما على رغم نظر شرع ، در عرف عقلا چنين معامله‌اى ربا دانسته نمىشود .